Straatnamen

Ron Tousain en Johan Koot, 2004

Al in de late middeleeuwen bood het ontgonnen gebied rond Berkel en Rodenrijs de reiziger een aangename route om van Rotterdam naar Delft te reizen. De weg voer via Hillegersberg langs  Bergschenhoek naar Berkel, Pijnacker en Delfgauw. Ook kon men vanuit Rotterdam via de Doenkade en de Rodenrijseweg naar Delft of Zegwaart en Zoetermeer. Langs deze belangrijke doorgaande routes stonden dan ook vele boerderijen en herbergen. Berkel en Rodenrijs was hierdoor zo langgerekt dat men het in zogenaamde “stocken” had verdeeld. Zo waren er de Rodenrijsestock (de huidige Rodenrijseweg) en de Kerckestock, het gebied rond de oude dorpskerk. De Noordeindestock (de Noordeindseweg) liep van de Driesprong bij Zoetermeer tot halverwege de huidige Noordeindseweg. Het resterende stuk tot de dorpskom werd de Molenstock genoemd, naar de daar ooit aanwezige korenmolen. Sinds die molen in de 80-jarige oorlog was verbrand wordt dit gebied ook wel Spaanse Buurt genoemd. Een aantal markante plekken uit de 20e eeuw hebben ook –zij het in de volksmond- namen gekregen. Voorbeelden zijn de Rooie Brug, de Machienbrug, Siberie en de Bocht van Van Rijn.

Op oude kaarten vindt je nog meer namen die al lang in de vergetelheid zijn geraakt en namen die nu nog bekend voorkomen. Op de beroemde kaart van de gebroeders Kruikius uit 1712 zijn er velen te lezen. De historie achter zo’n naam is nu vaak niet meer te achterhalen, tenzij het “gebruiksnamen” zijn zoals Voersloot, Keursloot, Sliksloot, Middeltochtsloot en Kerksloot. Andere namen zijn moeilijker te verklaren wanner je leest Quakelsloot, Bijtebiertjessloot, Slimme Camp, Schoonstede (-sloot), de Zijde en de Zijpe.

Straatnamen werden in deze gemeente te pas en te onpas uitgedeeld. Pas 6 á 7 jaar geleden is er een lijn ingekomen, toen een straatnamencommissie werd benoemd. Vòòr 1950 waren er in Berkel en Rodenrijs nog niet zo veel straatnamen.

Het dorp: bestond uit de Herenstraat, Kerkstraat, Kerksingel, Nieuwstraat, Ds.van Koetsveldsraat, Berkelseweg, Westersingel. 

Het Noordeinde:

Noordeindseweg, Vogelaarstraat, Noordersingel, Meerweg, Middelweg, Pastoor Verburghweg, Strikkade, Kleihoogt, (vroeger Oude weg genaamd), Pissenkade (voetpad)

Het Zuideinde:

Rodenrijseweg, Sportlaan, Bonfut,(vroeger voetpad), Zwarte weg, Zwarte pad, Stationsweg, Landscheidingsweg, (nu: Doenkade) Zuidersingel, Laan van Koot, Molenweg, Tuinpad, Zwetkade, Molenkade, Combinatieweg (Boezemweg).

En meer westwaarts richting Pijnakker:

Klapwijkseweg, Leeweg, Meerweg en Westpolder.

Rond 1952/53 werd het dorp voor de eerste maal uitgebreid, en wel met de straatnamen van koninklijke huize: Oranjestraat, Wilhelminastraat, Julianastraat, prins Bernhardlaan, Beatrixstraat, Irenestraat, Margrietstraat, Marijkestraat, Emmastraat, aangevuld met de Weth.Schipperstraat, Burg. Grundemannstraat, Egmondstraat, De Wildert en De Vaert. Het flatje aan de Wilhelminastraat tussen de Oranjestraat en de Julianastraat wordt door oude Berkelaren nog steeds de nieuwbouw genoemd.

Rond 1956 werd de Anjerdreef aangelegd, deze begon op de Rodenrijseweg bij de boerderij de “Klokkenwoning” (fam Olsthoorn) en liep langs het huidige Park Rodenrijs en  eindigde weer op de Rodenrijseweg bij de “Hazenwoning” (van Winden), hier werd toen de Bloemenbuurt gebouwd.

Tussen 1958/59 werd er in Rodenrijs een nieuw wijkje gebouwd nl

De Vosmaerstraat, van Heesplein en de Rosemondsingel.

Rond 1959 /1960 werd de uitbreiding van het dorp doorgezet met de straten,

Coornwinderlaan, Ruijterstraat, Luijtensstraat, Huijgenslaan, Van Aalststraat, Verveenstraat, Rippingstraat, Krugerlaan, Langeveldstraat, Erberveltplein en Erberveltstraat, Montignylpein en Montignystraat, v.d.Voortstraat, Dr.Vlamingstraat, Van Naeldwijcklaan, Milliadaplein, Past. Velthuysestraat. 

Componistenbuurt: Hier werd in 1970 met de bouw begonnen, hier werden  internationale en nationale componisten met een straat vereerd. We noemen de,

Andriessenstraat, Anrooystraat, Diepenbrockstraat,  Pijperstraat Zweersstraat, Lisztstraat,  Brahmsstraat,  beethovenstraat,  Handelstraat,  Schumanstraat,  Wagnerstraat,  Verdistraat,  Sweelinckstraat,  Bachplein, Mozartplein, Berliozplein, Schubertplein, Wagenaarplein.

Edelsteen buurt: Ook rond 1970 is men hier met de bouw begonnen, met de Edelsteenweg als hoofdweg, vervolgens Agaat, Diamant, Robijn, Saffier, Opaal, Smaragd, Spinel, Topaas en Veldspaat.

De Sterrenwijk: met de  bouw werd in 1971 aangevangen, op 1 oktober 1971 is de eerste paal gelagen door prins Claus. Er werd voor het eerst in clusters gebouwd.   Langs de Sterrenweg, kwamen vervolgens de Orionstraat, Poolsterstraat, Grote Beerstraat, Mercuriusstraat. Met vanaf de Planetenweg, de clusters van de Planeten, Jupiter, Saturnus, Venus, Pollux, en Castor.

 Met de bouw van de  Wilgenlaan, Berkenlaan, Beukensingel, en Lindenlaan, is rond 1967 gestart, hier liggen ook de Kastanjestraat en –Plein, de  Prunusweg, Spireastraat, Ribesstraat, Magnoliastraat, Forsytiastraat, en Rododendronstraat. Zo is er dus ook een bomenbuurt.

Rond 1980 –1982 is men in zuidelijke gedeelte van de Westpolder (–4,9 NAP), tot aan de tocht, begonnen met de aanleg van de Roofvogelweg een zijweg van de Anjerdreef. Later is deze weg Vogelweg gaan heten, daar er in de “Vogelbuurt” ook andere vogels dan roofvogels werden benoemd. We noemen:

Condorweg, Buizerdhof, Arendshof, Havikenhof, Uilenhof, Sperwerhof, Valkenhof, Blauwborst, Tapuit, Ooievaar, Kemphaan, Korhoen, leeuwerik, Watersnip, en Grutto.

In het noordelijke gedeelte van de Westpolder (–5,0 NAP) is de woningbouw begonnen rond de jaren 1990. Dit is de Weidebuurt geworden, waar alleen weidebloemen als straatnaam voorkomt zoals, Ranonkelweg, Ranonkelpad, Weegbreeplantsoen, Zilverschoon singel, Boterbloemstraat, Koekoeksbloemstraat, Zwanebloemstraat, Pinksterbloemstraat, Sleutelbloemstraat, Speenkruidstraat, Pijlkruidstraat, Pijlkruidpad.
Voor de fietsers is deze wijk ontsloten met de bouw van de Weidebloemtunnel, onder de Klapwijkseweg en vaart door.
Inmiddels is men in de Meerpolder gestart met de woningbouw i.v.m. de VINEX.

 

                                  Verklaring van historische straatnamen in Berkel en Rodenrijs

 

van Aalststraat

Petrus Egbertus van Aalst, burgemeester en tevens secretaris van Berkel en Rodenrijs 1811 – 1848. Hij vervulde tevens het notarisambt in B&R van 1814 tot 1842.

Abraham Molenaarweg

De grond waarop deze weg ligt was voorheen van de familie Molenaar. Tijdens de aankoop door de gemeente eiste de zoon dat deze straat naar zijn vader Abraham Molenaar zou worden vernoemd, zoniet dan ging de verkoop niet door. Aldus geschiedde…

Achterom

 

Achterplein

 

A.H. Verweijweg

Hij was de eerste voorzitter en mede oprichter van de Veiling Berkel. Hij nam het initiatief om zijn collega-tuinders aan te sporen hun producten voortaan publiek te veilen.

Anjerdreef

De verbindingsweg naar de Bloemenbuurt in de Westpolder.
Deze straat is aangelegd op de inpolderingsdijk van de Grote Droogmaking (1772 – 1776). Tijdens deze inpoldering werden de West-, Noord- en Zuidpolder drooggelegd. Dit moest wel omdat de door intensieve turfstekerij en slagturven ontstane meren het resterende land steeds verder dreigde af te kalven. In 1767 werd toestemming gegeven voor de inpoldering, waarna de voorbereidende werkzaamheden konden aanvangen. Een van de eerste stakingen (of de eerste?) in Nederland vond hier plaats (1776), geleid door ene Hendrik Boer.

Berkelsekade

 

Boezemweg

 
Bonfut

De oorsprong van deze naam is nog niet achterhaald, vermoedelijk is dit oude pad vernoemd naar de verloren hofstede “De Bonnefut” in Schiebroek.

Bovenvaart

Deze vaart is aangelegd tijdens de voorbereidingen van de Grote Droogmaking om het water uit de West-, Noord- en Zuidpolder af te voeren naar de Zweth, van waaruit het op de Schie afwaterde.

Burg Gründemannstr

 Albertus Antonius Maria Gründemann burgemeester van 1931 – 1953.
Deze burgemeester moest uiteindelijk in 1944 onderduiken waarna hij werd vervangen door de NSB burgemeester Paulus Geert Cornelis Stuiver. Toen Stuiver na uitdrukkelijk te zijn gewaarschuwd toch de burgemeesterswoning betrok, werd deze  na enkele dagen al in de brand gestoken. Na de oorlog keerde Gründemann weer terug in zijn ambt.

Burgemeester Hendrixstraat

Louis Matthieu Jacobus Hendrix, burgemeester van 1954 – 1970. In zijn ambtsperiode werd het oude, licht vervallen dorp gesaneerd. De huisjes waren in slechte staat en er kwam een modern winkelcentrum voor terug. Nu kijken we daar heel anders tegenaan…..

 Coornwinderlaan

 In 1581 werd Berkel als Hervormde predikplaats benoemd, toch duurde het tot 1587 voordat  Vedastus Coornwinder als eerste hervormde predikant na de Reformatie aantrad. Zoon David is ambachtssecretaris, maar wordt samen met anderen beschuldigd op het beramen van een aanslag op Prins Maurits en daarom in 1623 onthoofd en gevierendeeld. Na de opvolger van David hebben nog drie generaties Coornwinder het secretarisambt in Berkel en Rodenrijs uitgeoefend.

 Egmondstraat

 In de middeleeuwen bezat de Abdij van Egmond al enige rechten en inkomsten uit Berkel en Rodenrijs. De grafelijke familie Van Egmond zou voor 1451 de heerlijkheid al in zijn bezit hebben. Na een korte onderbreking (1479 – 1504) is de familie weer eigenaar tot de staat het in beslag nam na de onthoofding van Lamoraal van Egmond in 1568. Tien jaar later werden de bezittingen aan de familie teruggegeven. Wegens geldgebrek verkoopt zijn zoon de Heerlijkheid in het jaar 1600 aan Johan van Oldenbarneveld.

 Groendalseweg

 

 van Heesplein

 Hendrik van Hees, president van de Hoge Raad in Den Haag, kocht de heerlijkheid in 1744. Zijn nazaten (resp. Anthonij, Herman, Ignatius, Johan, Francois en Ignatius) zouden de heerlijkheid tot 1853 in eigendom behouden. Door een onderhandse conventie in 1774 tussen de broers Herman en Ignatius van Hees, werd Herman, Heer van Berkel en Rodenrijs, en Ignatius, Heer van den Tempel.

 Herenstraat

Al in de 17e eeuw wordt dit stukje doorgaande weg in de dorpskom “heerestraet” genoemd. Niet om de eigenaars van de heerlijkheid te eren, maar omdat hiermee een belangrijke verkeersader werd aangeduid. In de meeste dorpen is deze aanduiding dan ook later vervangen door “Dorpsstraat”, behalve in Berkel en Rodenrijs waar deze naam ontbreekt

van der Hoevenlaan

 Mr. Johan van der Hoeven, oud burgemeester van Rotterdam kocht de heerlijkheid in 1706. Hij constateerde dat zijn voorganger er een bende van had gemaakt: oude rechten werden niet nageleefd, het dorpsbestuur was corrupt en de voorzieningen slecht. Door harde aanpak wist hij de heerlijkheid weer tot een bloeiende en dus winstgevende investering te maken. Om dit te bereiken heeft hij vele oude akten gecopieerd om de heerlijke rechten opnieuw te laten gelden. Dit tezamen met zijn aantekeningenboek is van onschatbare waarde gebleken voor het oude dorpsarchief.

 Het Hoge Land

Hoewel de locatie niet correct is, verwijst de naam naar de kleiplateaus die na het turfsteken achterbleven in het uitgeveende watergebied. Dit kleipakket is afgezet door een uitloper van de Gantel, een veenrivier die tot ver na de Romeinse tijd overtollig water afvoerde.

 Willem Huijgensz.

Willem Huijgensz. begon zijn missie als rondreizende pastoor in 1630 tot hij zich in Berkel vestigde. Hij predikte er heimelijk in een schuilkerk het Noordeinde voor alle katholieken in de hele regio. In 1656 stief hij tijdens de pestepidemie in Berkel.

Johan v Oldenbarneveltln

De grote staatsman, landsadvocaat van Holland en mede oprichter van de VOC noemde zich al Heer van de Tempel, hoewel deze titel eigenlijk door zijn zoon Reinier was geerfd. Op het landgoed De Tempel stond een boerderij waar Johan regelmatig vertoefde. In 1600 kocht Johan de heerlijkheid Berkel en Rodenrijs en stelde er orde op zaken. Hij loste het afwateringsgeschil tussen Berkel en Akkersdijk op en liet de Nieuwe Molen bouwen. De geruchten gaan dat zijn lichaam ’s nachts na zijn onthoofding in 1619 is gestolen en in een kar waarvan de wielen en de hoeven van het paard met jute zakken (tegen het geluid) waren bekleed naar Berkel is vervoerd en begraven.

Katwijkerpad

Katwijk was een buurtschap tussen Pijnakker en Zoetermeer

Kerksingel

De Ned. Herv. Kerk staat op een natuurlijke verhoging (donk) die later nog verder is opgehoogd en daarom terp genoemd wordt. Eeuwenlang lag er een singel (water) om de kerk en het kerkhof waar nu de straat is. Deze singel stond in verbinding met de Wildert en uiteindelijk met de vaart

Kerkstraat

 De huidige Kerkstraat loopt net als in de middeleeuwen van de Ned. Herv. Kerk tot de Herenstraat. Het enige dat veranderd is, is de breedte. De radicale vernieuwingsdrang van de 60-er jaren heeft de noordelijke gevellijn zo’n 10 meter naar achter geschoven waarbij alle historische bebouwing moest wijken.   Anno nu staat er niet een pandje meer dat ouder is dan 50 jaar…..

Klapwijkseweg

Voorheen Leeweg geheten.

Kleihoogt

Net als de benaming “Het Hoge Land”verwijst deze naam naar het kleiplateau dat na het turfsteken achterbleef in het uitgeveende watergebied. Dit kleipakket is afgezet door een uitloper van de Gantel, een veenrivier die tot ver na de Romeinse tijd overtollig water afvoerde.

Ds. van Koetsveldstraat

Cornelis Eliza van Koetsveld was misschien wel de bekendste dominee van Berkel en Rodenrijs. Tijdens zijn verblijf in deze gemeente (1835-1838) liet hij zich inspireren door de bevolking om diverse boeken te schrijven. Sommige personages waarover hij in zijn boeken schrijft zijn mensen die hij in ons dorp heeft meegemaakt.

Krugerlaan

Een van de markantste ambachtsheren was de in Berkel en Rodenrijs predikende dominee Simon Jodocus Kruger. Tien jaar na het bestijgen van zijn ambt kocht hij de heerlijkheid in 1686 en zou dit nog 7 jaar na zijn emiraat behouden. In 1707 verkocht hij noodgedwongen de heerlijkheid, wegens financieel wanbeleid. Zijn zoon Heijnrijck mocht als secretaris aanblijven en is zelfs nog schout geweest van 1715 tot 1723 onder de nieuwe ambachtsheer.

Laan van Koot

Deze weg lijkt op een dijk te liggen maar schijn bedriegt. Hij is in de 17e eeuw aangelegd om de boerderijen aan het eind van de weg te kunnen bereiken. Tijdens de ontvening is alle veen om de weg afgegraven, maar deze strook is blijven liggen omdat het pad vaak werd gebruikt. Zowel aan het begin van de weg (Rodenrijseweg) als aan het einde staan boerderijen van leden van de familie Koot.

Laan van Romen

Een van de eerste uitgeveende percelen binnen het ambacht werd van oudsher “Roomen” genoemd en lag ingeklemd tussen de huidige Rodenrijseweg, de landscheiding en de Boterdorpseweg.

Langeveldstraat

Jan Langeveld jr was notaris in B&R van 1800 tot 1836

Leeweg

Vernoemd naar de oorspronkelijke naam van de huidige Klapwijkseweg, die sinds mensenheugenis de doorgangsroute was via Oude Leede naar Delft.

Luijtensstraat

Een van de ambachtssecretarissen van Berkel en Rodenrijs, was Pieter Luijtensz. Hij was al klerk van zijn voorganger toen hij in 1591 werd aangesteld, hij diende tot 1612.

Meerweg

Deze weg ligt in het gebied waar zich tot de Grote Droogmaking (1772-1776) het Oostmeer bevond. Binnen het Ambacht van Berkel bevonden zich van oudsher twee grote meren: het Oostmeer en het Westmeer die beiden tijdens de genoemde droogmaking zijn drooggelegd.

Middelweg

 Voor de Droogmaking lag hier een afwateringssloot “de Middeltochtsloot”.

Molenkade

Het gebied waar al vòòr 1384 watermolens stonden. Vanaf 1772 stonden er zelfs zes: de Windasmolen; Verlaatmolen; Hoekmolen; Noordmolen; Nieuwe Molen en de Bovenmolen(nu: de Valk).

Molenweg

 Deze weg leidt de reiziger naar de Molenkade waar de watermolens stonden.

Montignyplein

 Gillis Johannes Le Fèvre de Montigny was burgemeester en secretaris van B&R van 1864 tot 1869.

Munnikenweg

 Genoemd naar het “Monnikengeld”, een schenking van Arend van Egmond van 100 nobels aan het Bernardusklooster te IJsselstein en werd opgebracht uit goederen gelegen binnen het ambacht van B&R.

 van Naeldwijcklaan

 Jonkheer Johan van Naeldwijck was de kleinzoon van Johan van Oldenbarnevelt en als zijn erfgenaam werd hij ambachtsheer van 1645 tot 1659. Na Johan volgden zijn zoon Adriaen, diens dochter Anna Maria en vervolgens haar dochters Ida Margarita en Machtelt.

Nieuwstraat

 eerste dorpsuitbreiding in 1912.

Noordeindseweg

 In oude tijden altijd “Het Noordeinde” genoemd. Dit is het noordelijke deel van Het Lint en verbindt Zoetermeer met Berkel-dorp.

Noordersingel

 Deze weg is in de 19e eeuw aangelegd, onder aan de dijk evenwijdig aan de Noordeindseweg.

Oostersingel

 Deze naam ontbrak nog in de windrichtingen en is zo genoemd na de aanleg van de Sterrenbuurt. Gelukkig ligt deze weg ook ten oosten van het centrum!

Oostmeerlaan

 Genoemd naar een van de twee meren die zich in het Ambacht van Berkel bevonden tot de Grote Droogmaking.

Oudelandselaan

Het Oude Land is het natuurlijke kleiplateau dat in de prehistorie is afgezet door het riviertje De Gantel. Doordat hier weinig veen groeide is het nooit ontgraven en dus ook nooit drooggemalen.

Pastoor Velthuijsestr

Naar Joannes  Ign. Jos. Maria Velthuyse, pastoor in Berkel en Rodenrijs van 1938 tot 1961.

Pastoor Verburghweg

pastoor Franciscus Verburgh was leerling van pastoor Willem Huijgesz. die na de Reformatie heimelijk het katholieke geloof verbreidde. Verburgh werd later de eerste pastoor van Poeldijk.

Penninghlaan

 Abraham Penningh, schout van Berkel en Rodenrijs van 1746 tot 1775

Raadhuislaan

Sinds 1952 is het gemeentebestuur bezig geweest met het ontwerp van het nieuw te bouwen raadhuis dat achter het centrum moest verschijnen. Pas in 1976 was de voltooing van het gemeentehuis een feit. 

Rippingstraat

De fam. Ripping had waarschijnlijk een tuinderij in die wijk

Rodenrijseweg

 Een van de oudste straatnamen van Berkel en Rodenrijs. Op de kaart van Balthasar uit 1611 staat deze al vermeld.

Rosemondsingel

Naar Pieter Rosemond, ambachtsercretaris van 1748 tot 1778

Rozendaallaan

 Genoemd naar het gezin van Simon Rozendaal, wiens 13 kinderen allen een actieve rol in het Verzet hebben gespeeld.

Ruijterstraat

 Naar Frans Cornelsz. Ruijter schout rond 1560

Schadeestraat

 Cornelis Schadee was schout van B&R van 1775 - 1795

Spoorhaven

In 1909 werd veiling van Berkel en Rodenrijs verplaatst van Rotterdam naar Rodenrijs na de bouw van de Hofpleinspoorlijn. Voor de tuinders die hun groente met een schuit aanvoerden werd deze haven aangelegd.

Sportlaan

 Zo genoemd omdat aan het einde van dit straatje het openluchtzwembad van B&R was gebouwd.

Stationsweg

 Het pad van de Rodenrijseweg naar het NS station Berkel en Rodenrijs, aangelegd in 1907

Strikkade

 Oudtijds “Streckkade” genoemd, waarom…?

Swemcoperlaan

 Genoemd naar de middeleeuwse ontginning die Swemcoop heette.

Terpstraat 

Is in feite het gedempte riviertje De Wildert dat van de Herenstraat via de Kerk naar de landscheiding liep. Nu genoemd naar de terp waarop het oude centrum is gebouwd.

De Vaert

 Op de plaats van deze straat liep vroeger het watertje dat De Vaert werd genoemd.

Verveenstraat

 Naar Jacobus Lammens Verveen secretaris van 1893 tot 1907

Vlamingstraat

 Naar  Mgr. Dr. Theodorus M. Vlaming, pastoor in Berkel en Rodenrijs van 1915 tot 1929.

Vogelaarstraat

 ?

van der Voortstraat

 Deze wijk is gebouwd op het land van de Fam. v.d.Voort.

Vosmaerstraat

 Naar Arent Vosmaer, ambachtssecretaris van 1707 tot 1748

Westersingel

Aangelegd in de 19e eeuw en ligt evenwijdig aan de Herenstraat en een stukje Rodenrijseweg.

Westpolder

 Genoemd naar de gelijknamige polder waarin deze is gelegen. Dit pad verbond de ondermolens uit 1771-1772 via de Leeweg met de Klapwijkseweg.

Wethouder Schipperstraat

 ?

De Wildert

Dit riviertje bestaat thans niet meer (zie Terpstraat) maar was vroeger een belangrijke vaarroute van de Herenstraat, achter het centrum langs naar korenmolen en de landscheiding. Het was onderdeel van de vaarroute van Delft naar Rotterdam. Via de Wildert kon men via een overtoom (windas) over de dijk worden gehaald (overhaal), totdat dit niet meer nodig was na de droogmaking in Bleiswijk, Bergschenhoek en Berkel.

Zilverschoonsingel

Nieuwe naam met meer allure voor de combinatiesloot die voor de Grote Droogmaking was aangelegd om al het af te voeren water naar de ondermolens te geleiden.

Zuidersingel

 Aangelegd in de 19e eeuw en ligt onder aan de dijk, evenwijdig aan de Rodenrijseweg.