1304 Remonstrantse kerk Berkel en Rodenrijs 1624-1862

Thomas Baas
Berkel en Rodenrijs 2003

Citeer- en aanvraaginstructie

Geautomatiseerd aanvragen

De archiefstukken kunnen in de studiezaal worden aangevraagd onder toegangsnr:    1304

Citeren

Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient de titel van het archief tenminste eenmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld.Daarna kan worden volstaan met een verkorte aanhaling.

volledig:              Gemeentearchief Rotterdam, Remonstrantse gemeente Berkel en Rodenrijs, inv.nr. …
verkort:               GAR, Remonstrantse gemeente Berkel, inv.nr. …

Openbaarheid

Het archief is zonder beperkingen voor iedereen ter inzage.

Inhoudsopgave                                                                 

Inleiding  
A. Beknopte geschiedenis van de remonstrantse gemeente   4
B. Verantwoording van de inventarisatie      5
Inventaris    

I.          Stukken van algemene aard      

6

1.1        Notulen       6
1.2        Ingekomen stukken       6  

II.         Stukken betreffende bijzondere onderwerpen  

6

2.1        Predikanten   6
2.2        Doop   7
2.3        Lidmaten      7
2.4        Armenzorg     7
2.5        Onroerend goed      7
2.5.1     Kerk en pastorie  7
2.5.2     Huizen    8
2.5.3     Overig onroerend goed  8
2.6        Financiën 8
2.6.1     Boekhouding  8
2.6.2     Schuldbekentenissen      9

III.        Stukken waarvan het verband met het archief niet blijkt  

9

IV.        Alfabetische index op persoons- en aardrijkskundige namen                         

11

Inleiding

A. Beknopte geschiedenis van de remonstrantse gemeente[1]

Een van de bekendste remonstranten in Nederland was raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt. Ook in Berkel en Rodenrijs waren aanhangers van deze geloofsrichting te vinden; zo was Bernardus Dwinglo, predikant van de hervormde gemeente van 1608 tot 1615, remonstrants gezind. Het mag amper toeval heten dat hij door Oldenbarnevelt tot predikant was benoemd. Na het vertrek van Dwinglo naar Leiden werd er opnieuw een predikant benoemd met sterke sympathie voor de remonstranten. Theodorus Swaan (ook wel Theodoro Swanius genoemd) was van 1615 tot 1619 predikant in Berkel en Rodenrijs. In 1619 werd hij door de classis van Delft afgezet wegens zijn uitgesproken remonstrantse sympathieën. De remonstrantse leer vond weerklank bij een groep inwoners van Berkel en Rodenrijs, maar het zou  nog ruim dertig jaar tot 1656 duren voordat er een remonstrantse gemeente werd gesticht.

Vermoedelijk was dominee Foreest de eerste predikant van de remonstrantse gemeente. De laatste, Gerrit Gijsbert van Paddenburgh, werd in 1809 beroepen maar vertrok in 1811 naar Rotterdam. Na zijn vertrek werd de gemeente gecombineerd met Bleiswijk en in 1847 met Zegwaart en Zoetermeer. Tot 1864 werden er diensten gehouden in de remonstrantse kerk. In datzelfde jaar gaat J. van Leeuwen, predikant van de gecombineerde gemeente Berkel en Rodenrijs en Zegwaard-Zoetermeer met emeritaat. De resterende leden worden bij de remonstrantse gemeente Delft gevoegd waardoor er een definitief einde komt aan de dan bijna 200 jaar oude remonstrantse gemeente van Berkel en Rodenrijs.

De remonstrantse gemeente beschikte over een eigen kerk en pastorie. De kerk werd in 1654 gebouwd en stond in de Kerkstraat. Van deze kerk zijn drie tekeningen bewaard gebleven die een goede indruk geven van zowel het interieur als exterieur van de kerk. Uit de rekeningen[2] blijkt dat in 1661 een preekstoel werd gemaakt door Anthonie Baltense. De preekstoel was een exacte kopie van de preekstoel uit de remonstrantse kerk te Rotterdam. In 1780 betrok de remonstrantse gemeente een andere pastorie. Deze pastorie stond op de plaats van de huidige Rabobank in de Kerkstraat. Toen in 1811 de gemeente samenging met de remonstrantse gemeente in Bleiswijk gingen er stemmen op om de pastorie te verkopen. Dat gebeurde pas in 1849 en de kerk werd pas in 1865 verkocht. Behalve het archief zijn er vandaag geen tastbare herinneringen meer aan de remonstrantse gemeente te vinden.

B. Verantwoording van de inventarisatie

In 2000 werd het archief van de remonstrantse gemeente Berkel en Rodenrijs van het Algemeen Rijksarchief overgebracht naar de archiefruimte van de gemeente Berkel en Rodenrijs. Het archief was niet geïnventariseerd. Wel was er een plaatsingslijst met een summiere  beschrijving van de stukken. Het archief is geïnventariseerd door Van Heijst Information Consulting in de periode 2002-2003, waarna de invntaris is gecontroleerd door het Gemeentearchief Rotterdam. Bij deze instelling berust het archief nu, waar het kosteloos en zonder beperkingen ter inzage ligt. De omvang van het archief bedraagt 0,7 strekkende meter. Uit de beginperiode van de gemeente zijn amper stukken bewaard gebleven. De besluiten van de kerkenraad beginnen pas in 1731. Interessant voor genealogen zijn de tussen 1660-1863 bijgehouden doopinschrijvingen[3] .Over de predikanten zijn slechts zeer weinig stukken bewaard gebleven[4]. De rekeningen betreffende het onderhoud van de kerk[5] en een bewaard gebleven plattegrond[6] zijn een aardige momentopname uit de beginjaren van de gemeente. Tussen de stukken betreffende onroerend goed zitten veel retroacta.

Gezien de geringe omvang van het archief zijn er slechts twee rubrieken gevormd namelijk stukken van algemene aard en stukken betreffende bijzondere onderwerpen. Stukken van algemene aard zijn de besluiten van de kerkenraad, ingekomen stukken en extracten van vergaderingen van de Sociëteit der Remonstrantse Broederschap. Onder stukken betreffende bijzondere onderwerpen bevinden zich de archiefbescheiden, die betrekking hebben op predikanten, doop, lidmaten, armenzorg, financiën en onroerend goed. In de rubriek “Stukken waaruit het verband met het archief niet blijkt” zijn alle archiefbescheiden beschreven, die geen verband hebben met het door de remonstrantse gemeente gevormde archief. De inventaris is toegankelijk gemaakt door middel van een inhoudsopgave en een alfabetische index op persoons- en plaatsnamen. Ten behoeve van de archiefbeheerder is een lijst opgenomen van archiefbescheiden, die in slechte materiële staat verkeren.

Mei 2003
I.                      Stukken van algemene aard

1.1                   Notulen
1 – 3                Resoluties van de kerkenraad,  1731-1835    3 delen 
1                     1731 – 1780
2                     1780 – 1809
3                     1809 – 1835
                        --          1836 – 1864
NB. Ieder deel bevat lidmatenlijsten met aantekeningen van overlijden en vertrek naar andere gemeenten. De resoluties over de periode 1836-1864 zijn te vinden in inventarisnummer 15.
4                      Extracten uit de kerkenraadsvergaderingen betreffende afvaardiging naar de ‘grote vergadering’ van de Sociëteit der Remonstrantse Broederschap, 1816-1817,1819-1833,1835-1843,1845    1 omslag

1.2                   Ingekomen stukken
5                      Ingekomen stukken, 
 1737,1771,1787-1854     1 pak
6                      Extracten uit de verslagen van vergaderingen van de Sociëteit der Remonstrantse Broederschap, 1789 – 1814                                                                            1 deel

II.                    Stukken betreffende bijzondere onderwerpen

2.1                   Predikanten
7                      Stukken betreffende de predikant C. Rogge, 1789 – 1790      1 omslag
8                      Stukken betreffende de predikant J. Roemer,  1794               1 omslag
9                      Stukken betreffende de predikant V. Swart, 1794                  1 omslag
10                    Stukken betreffende de predikant D. Cockuit, 1802                1 stuk
11                    Stukken betreffende de predikant G.G. van Paddenburgh, 1808-1809   1 omslag
12                    Stukken betreffende de predikant C. Nozeman,  1810             1 omslag

2.2                   Doop
13 – 15             Doopregisters, 1660 – 1863      3 delen
13        1660 – 1731  NB Bevat rekeningen van inkomsten en uitgaven over dezelfde periode en een lidmatenlijst uit de periode.
14        1731 – 1794  NB. Gecollationeerd afschrift.
15        1792 - 1863  NB Bevat resoluties van de kerkenraad 1836 – 1864.

2.3                   Lidmaten
16                    Attestaties en geboorteaangiften van lidmaten,
                        1795,1801,1819-1821,1824-1825,1828-1829,1832,
                        1837-1839,1845,1849     1 omslag       NB. Zie ook inventarisnummers 13-15 en 40-45.

2.4                   Armenzorg
17                    Overeenkomst tussen schout, gezworenen, de Heilige Geest armmeesters en de remonstrantse gemeente over het onderhoud van armen, 30 december 1765      1 stuk
18                    Overeenkomst tussen de schout van Pijnacker en de remonstrantse gemeente over het onderhoud van Cornelis van Puffelen en zijn dochter,  8 september 1777    1 stuk
19                    Stukken betreffende het onderhoud van het nagelaten kind van Aaltje Mooij, 1780 – 1781  1 omslag
20                    Opgave van in 1810 door de remonstrantse gemeente onderhouden armen,  1811      2 stukken
21                    Overeenkomst tussen Pieter Kroeff en de remonstrantse gemeente over de verzorging van Neeltje Keijzer, 14 mei 1815  1 stuk

2.5                  Onroerend goed

2.5.1                Kerk en pastorie

22                    Rekeningen betreffende het onderhoud van de kerk, 1650,1654,1660-1662    1 omslag
23                    Stukken betreffende het recht van overpad op het erf achter de remonstrantse kerk, 1667, 1704   2 stukken
24                    Plattegrond van de kerk, z.d.  1 stuk 
                       NB. Vermoedelijk 17
e eeuwse (bouw?)tekening met schaalverdeling in roeden.
25                    Overeenkomst tussen de remonstrantse gemeente en Pieter Klaas Vlas over het onderhoud van een erfafscheiding en het vestigen van voorkeursrecht op het huis van Vlas, 11 april 1719    2 stukken
26                    Aanbesteding tot het maken van een ‘separatieschot’ in de pastorie,  3e van slachtmaand 1809   1 stuk
7                      Overeenkomst tussen de remonstrantse gemeente en Arie Kroon over het plaatsen van een schutting tussen de kerk en zijn huis, 20 april 1821     1 stuk
28                     Stukken betreffend subsidieaanvraag bij het ministerie van Binnenlandse Zaken voor groot onderhoud aan de kerk, 1837 – 1838      1 omslag 
29                    Brandverzekeringpolissen,  1843,1844,1847,1848     4 stukken

2.5.2                Huizen

30                    Akte van overdracht van een huis en erf aan de noordzijde van Berkel door Dirck Anthonis Verdoes aan de remonstrantse gemeente, 12 mei 1666    Met retroacta, 1659     3 charters
31                    Akte van overdracht van een huis en erf in de Kerkstraat door Femmetje van Deventer, erfgenaam van Margje Gideons Jaarlant, aan de remonstrantse gemeente, 27 december 1711  Met retroacta, 1656-1692     10 charters
32                    Akte van overdracht van een huis en erf aan de zuidzijde van de Kerkstraat door Dirck Jacobs Groeneweg aan de remonstrantse gemeente, 21 mei 1735    Met akte van giftwinning    1 charter en 1 stuk

2.5.3                Overig onroerend goed

33                     Huurcontract voor een kamertje en een deel van een turfschuur aan Antie Cornelis Lasman, 1 mei 1781   1 stuk
34                     Akte van overdracht van een deel van een erf nabij de remonstrantse kerk door de remonstrantse gemeente aan Jan Langeveld, 14 juli 1782     1 stuk
35                     Overeenkomst tussen de rooms-katholieke, remonstrantse en gereformeerde gemeente betreffende het begraven van overledenen en de overdracht van geld en onroerend goed aan de gereformeerde gemeente, 29 april 1799   1 stuk
36                     Akte van cessie waarbij de remonstrantse gemeente de kerk, pastorie en alle overige bezittingen en effecten cedeert aan de Sociëteit der Remonstrantse Broederschap,  10 april 1803      2 stukken
37                    Huurcontract voor een huis aan Markus de Wolf, 16 maart 1809      1 stuk

2.6                   Financiën

2.6.1                Boekhouding
                       Rekening van inkomsten en uitgaven, 1660-1731    NB. Zie doopboek, inventarisnummer 13.

38                    Kasboek van inkomsten en uitgaven, 1730 – 1780    1 deel
39                    Kasboek van inkomsten en uitgaven, 1744 – 1780    1 deel
40                    Kasboek van inkomsten en uitgaven, 1780 – 1852    1 deel
41                    ‘Contrarekenboek’,  
1780 – 1861   1 deel
42                    Stukken betreffende de financiële afhandeling van de nalatenschap van Pieter Stappert,  1808    1 omslag
43                    Jaarrekening,  1811     1 stuk
44                    Overzichten van inkomsten en uitgaven, 1815,1817-1822,1830-1854,1859,1862   1 omslag
45                    Register met aantekeningen over inkomsten uit collecten en boeten, 1827 – 1846    1 deel                       
46                    Rekening van inkomsten en uitgaven, 1830 - 1846    1 deel                     

2.6.2                Schuldbekentenissen

47                    Stukken betreffende schuldbekentenissen toebehorend aan de remonstrantse gemeente,
                        1661,1665,1676,1685,1686,1761,1788,1809,1812,1817     1 omslag
48                    Overdracht van drie schuldbekentenissen door Cornelia Blok, weduwe van Thomas van Son, aan de remonstrantse gemeente,  2 maart 1759      1 stuk

III.                    Stukken waarvan het verband met het archief niet blijkt

49                    Schuldbekentenis door Ellert Adriens Joste ten behoeve van Aert Jans Verduijn wegens de koop van een huis en erf aan de noordzijde van Zevenhuizen,  17 september 1626     1 charter
50                    Akte van overdracht van een mergen land en vijf hont ‘ambachtsland’ door Adriaen Adriaens Uijl de jonge aan Samuel Cornelis de Cock, 1626     1 charter
51                    Overdracht van een schuldbekentenis d.d. 6 augustus 1640 ten laste van Jan Gijs door Schrevel Cornelis Versijden aan Pieter Pieters Cors, 3 mei 1642       Met retroactum, 1640    2 charters
52                    Schuldbekentenis door Arent Jans Conijnenburg ten behoeve van Engel Adriaens wegens de koop van de helft van een huis en erf te Berkel, 29 mei 1647       1 charter
53                    Akte van overdracht van een perceel ‘gebroocken lant off water’, gelegen in het Noordeinde van Berkel, door Frans Severten Romeijn aan Dirck Anthonis Verdoes, 16 april 1660      1 charter    NB. Met uithangend zegel
54                    Verklaring van Hilletgen Claes, weduwe van David Coornwinder, dat na haar dood schout en weesmannen van Berkel zich niet mogen bemoeien met haar nagelaten kinderen, 23 augustus 1661     1 stuk
55                    Schuldbekentenis door Neeltgen Elias ten behoeve van Dirck Anthonis Verdoes wegens een lening van 600 gulden,
                        21 februari 1664    1 charter      NB. De obligatie is afgelost op 18 mei 1674.                     
56                    Akte van overdracht van een perceel land, gelegen aan de Zijp, door Aeltgen Ariens aan Sijmon Teunis Sebel,
                        2 april 1674   1 charter
57                    Akte van overdracht van ‘seecker hoecktien erffs ofte gange’ aan de noordzijde van de Kerkstraat door Cornelis Dircksz van Stolck aan Cornelis Fredricxse van der Beeck, 11 september 1686      1 charter
58                    Testament van David Telles en Maria Petit, 24 mei 1690      1 stuk                      
59                     Stukken betreffende een schuldbekentenis ten laste van Catarijna Maartens, 1700,1739   2 stukken                      
60                    Akte van overdracht van een huis en erf in de Kerkstraat door Kornelis Willems Schipper en Leendert Jans van Stompwijk namens de erfgenamen van Maartje Jans Kranendonk aan Pieter Klaas Vlas, 1709.  Met retroactum, 1705    2 charters
61                    Overdracht van een schuldbekentenis d.d. 20 augustus 1638 door Joris van Belle c.s. aan Claesie Leenders Jongenele,  24 mei 1707    1 charter
62                    Akte van giftwinning van een huis en erf aan de noordzijde van de Kerkstraat door Maartje Engelen van der Schaap en Jacob Ariens Zebel, 5 november 1718     1 charter                      
63                    Testament op de langstlevende van Arij Huijgen Palesteijn en Ariaantje Jans, 2 juni 1721    1 stuk
64                     Schuldbekentenis door Jan Jacobs Croeser ten behoeve van Maartje Engele Schaap en Jacob Ariens Zebel  wegens een lening van 150,-, 16 april 1723    1 charter    NB De obligatie is afgelost op 18 mei 1726. 
65                     Overdracht van een schuldbekentenis door Gerard Jan van Eik aan Pieter Woesthoven, 19 mei 1753     1 charter
66                    Schuldbekentenis door de erfgenamen van Cornelia Conijnenburg ten behoeve van de remonstrantse gemeente van Zegwaard en Zoetermeer,  13 augustus 1786   1 stuk

IV. Alfabetische index op persoons- en aardrijkskundige namen

Naam

 

Inventarisnummer

Adriaens,

Engel

52

Ariens,

Aeltgen

56

Van der Beeck,

Cornelis Frederick

57

Van Belle,

Joris

61

Blok,

Cornelia

48

Boon, van der

Crijn

31

Brans,

Pieter

33

Claes,

Hilletgen

54

Cleermaecker,

Adriaen Cornelis

22

De Cock,

Samuel Cornelis

50

Cockuit,

D.

10

Conijnenburg,

Arent Jans

52

Conijnenburg,

Cornelia

66

Coornwinder,

David

54

Cors,

Pieter Pieters

51

Croeser,

Jan Jacobs

64

Van Deventer,

Femmetie

31

Doelman,

Cornelis

28

Eik,  van

Gerard Jan

65

Elias,

Neeltgen

55

Gijs,

Jan

51

Groeneweg,

Dirck Jacobs

32

Jaerlandt,

Marijtge Gideons

31

Jans,

Ariaantje

63

Jans,

Maert

33

Jongenele,

Claesie Leenders

61

Joste,

Ellert Adriaen

49

Keijzer,

Neeltje

21

Kranendonk,

Maertje Jans

60

Kroeff,

Pieter

21

Kroon,

Arie

27

Langeveld,

Jan

34

Lasman,

Antie Cornelis

33

Maartens,

Catarijna

59

Mooij,

Aaltje

19

Nozeman,

C.

12

Oudenhoorn,

 Robbregt

31

Paddenburgh, van,

G.G.

11

Palesteijn,

Arij Huijgen

63

Petit,

Maria

58

Pouwels,

Willem

22

Van Puffelen,

Cornelis

18

Pijnacker

 

18

Roemer,

J.

8

Rogge,

C.

7

Romeijn,

Frans Severten

53

Schaap,

Maartje Engele

62,64

Schipper,

Kornelis Willems

60

Sebel,

Sijmon Teunis

56

Van Son,

Thomas

48

Stappert,

Pieter

42

Van Stolck,

Cornelis

31

Van Stolck,

Cornelis Dirck

31,57

Van Stolwijck,

Cornelis Dirck

29,3

Van Stompwijck,

Leendert Jans

60

Swart,

V.

9

Telles,

David

58

Uijl,

Adriaen Adrieans

50

Verdoes,

Dirck Anthonis

30,53,55

Verduijn,

Aert Jans

49

Versijden,

Schrevel Cornelis

51

Vlas,

Klaas Pieter

25,6

Woesthoven,

Pieter

65

De Wolf,

Markus

37

Zebel,

Jacob Ariens

62,64

Zegwaard

 

66

Zevenhuizen

 

49

Zoetermeer

 

66

Zijp

 

56

 

[1] W. Sonneveld, Fragementen uit de historie van Berkel en Rodenrijs, 1977, deel 1, pag. 76 - 88
[2] Inventarisnummer 22
[3] Inventarisnummers 13-15
[4] Inventarisnummers 7-12
[5] Inventarisnummer 22
[6] Inventarisnummer 24